تبلیغات
طب اسلامی - تاریخچه‌ی طب سنتی در ایران
گسترش طب اسلامی در جوامع

:درباره وبلاگ

:آرشیو

:طبقه بندی

:پیوندها

:پیوندهای روزانه

:نویسندگان

:آخرین پستها

:نظرسنجی

آماروبلاگ

free counters
شنبه 2 مرداد 1389-11:04 ق.ظ




در معرّفی تاریخچة بزرگان و آثار طبّ سنّتی ایران زمین می‌توان از نام ایلاقی (شرف الزّمان) كه از شاگردان مشهور بوعلی سینا در طبّ بود، نام برد. كتب «طبّ ایلاقی»، «فصول ایلاقی» و «فصول ایلاقیّه» یا «ایلاقیّـة الفصول» در كتابخانه‌ها و فهرست‌ها دیده می‌شود و مورد اعتبار بوده است.
فارس: عصر تحوّل طبّ اسلامی ایران از زمانی شروع می‌شود كه كتاب «ذخیرة خوارزمشاهی» توسط سیّد اسماعیل جرجانی (متوفی سال 531 ق.) تألیف می‌شود. این دانشمند جنبش عظیمی در نشر متون پزشكی در تمدّن اسلامی آن زمان ایجاد كرد و كتاب خود را به زبان فارسی به رشتة تحریر درآورد.




طبّ در تمام ادوار تاریخ زندگی بشر، با او همراه بوده است. همچنان‌كه درد و رنج جزیی از زندگی بشر است، پس او همواره به دنبال راه علاج گشته و می‌گردد. در ایران، یونان، روم، آشور، كلده، مصر و تمامی جهان متمدّن قدیم، مردم از طبّ اطّلاعاتی داشتند و كسانی كه طبابت می‌كردند، گاهی به صورت موبدان خدمت می‌كردند و این بقراط حكیم بود كه توانست طبّ را از این شكل خرافاتی و معبدی بیرون آورد. او ثابت كرد كه مرگ و زندگی طبق قوانین منظّم جهان رخ می‌دهد. او مسائل اجتماعی و وجدانی خاصّی نیز برای طبیب معیّن نموده است كه گواه آن «سوگندنامة بقراط» است.

در كشور ما طبّ و طبابت ادوار مختلفی دارد كه مهم ترین آنها عبارتند از: 1. دوران هخامنشی، 2. دوران ساسانی، 3. دوران اسلامی.

1. دوران هخامنشی
این دوره یكی از ادوار درخشنده و پرثمر طبّ ایران است و در 2500 سال پیش، این علم دارای منزلت خاصّی بوده است زیرا در كتب مذهبی زرتشت نیز به خصوص از بهداشت، بسیار سخن گفته شده است. بنابراین از این دوران پزشكان طبقه بندی شده‌اند كه مهم‌ترین آنها طبیب (پزشك)، جرّاح (كاردْ پزشك)، منتر پزشك و گیاه پزشك یا پسیانز هستند كه در «اوستا» می‌توان به یادداشت‌هایی در این مورد دست یافت.

2. دوران ساسانیان
انتقال اصل و مایة طبّ، از دوران هخامنشی به دوران ساسانی بود، امّا بر اثر اختلافات مذهبی كه در امپراتوری روم شرقی بین امپراتوران با دانشمندان و پزشكان پیدا شد، دوران جدیدی در تاریخ طبّ ایران و در نتیجه در طبّ اسلامی پدیدار شد. ایران از همسایگان كشورهای روم شرقی بود، بنابراین دانشمندان و پزشكان عالی رتبه از مرز‌ها به ایران مهاجرت كردند و به تعلیم این دانش اشتغال ورزیدند و به این ترتیب بیمارستان و «مدرسة جندی شاپور» تأسیس شد. در دوران انوشیروان انقلاب بزرگی در علم طبّ ایران و جهان به وقوع پیوست كه همانا تأسیس «اوّلین كنگرة پزشكی» برای مناظره و مباحثة پزشكان در مورد فلسفه و طبّ بوده است.

3. دوران اسلامی
واگذاری تمام میراث ساسانیان علاوه بر میراث بزرگ یونانیان به مسلمانان، پس از غلبة اعراب بر ایران و انقراض سلسلة ساسانیان و اشاعة زبان عربی بود. مثلاً در دوران عبّاسیان مركز علم پزشكی از «جندی شاپور» به «بغداد» انتقال یافت به این ترتیب كم كم بغداد مركز علم و دانش پزشكی شد و جندی شاپور از رونق افتاد. خلاصه آنكه به بركت تعالیم اسلامی، مسلمانان به خدمات بزرگی در علم طبّ، ترجمه و تألیف متون پزشكی توفیق یافتند.در دوران اسلامی به خصوص در باب ترجمه، در اثر تشویق‌های افراد درجه اوّل اجتماع، باب جدیدی بر مترجمان باز شد و آثار زیادی به صورت كتاب‌های طبّی، علمی، فلسفی، تاریخی و غیره از زبان یونانی به عربی ترجمه شد.

گروهی از مترجمان نیز در غرب كشورهای مسلمان یعنی مراكش، الجزایر، اسپانیا، تونس و... به ادامة این خدمت اشتغال داشته اند.گروه بزرگی از مؤلّفان بودند كه پس از مطالعة كامل ترجمة كتاب‌های یونانی، خود توانسته‌اند كتاب‌هایی را نوشته و حتّی به صورت نظم درآورند و از خادمان جهان پزشكی هستند. ولی پزشكان مشرق زمین قدم‌های بزرگ‌تری در راه پیشبرد علم طبّ برداشته‌اند. بیشترین سهم در طبّ اسلامی متعلّق به ایرانیان است. از بهترین شاگردان بقراط و جالینوس می‌توان از پزشكان مسلمان نام برد كه با حفظ اخلاق پزشكی و سایر صفات نیك، بعدها كتب اساتید را خود نقد و بررسی كردند.

آنها عقل سلیم و تجربه را سرچشمة تحقیقات خود قرار دادند و بدین ترتیب استادان بزرگ و بی نظیری در آسمان علم و دانش چونان ستاره‌هایی پرفروغ درخشیدند. مانند:

محمّد بن زكریای رازی كه یكصد و چند جلد كتاب و رساله در طبّ مانند «حاوی» و «المنصوری» و «مرشد» و «آبله و سرخك» تألیف نمود. شیخ ابوعلی سینا صاحب و مؤلّف كتاب «قانون» و «نبض» و امثال آنها؛ اسماعیل جرجانی صاحب كتاب «ذخیرة خوارزمشاهی»، «یادگار» و «اغراض»؛ ابن رشد قرطبی صاحب كتاب «كلّیات»، «سموم» و «شرح بر قانون»؛ علیّ بن عبّاس مجوسی ارجانی مؤلّف كتاب «كامل الصّناعه الطبّیه الملكی»؛ ابوالقاسم بن خلف الزهراوی مؤلّف كتاب «التصریف».

طیّ قرون سوم، چهارم، پنجم و ششم هجری قمری پزشكان ایرانی توانستند برگ‌های زرّینی بر تاریخچة طبّ جهان اضافه كنند و تحوّلات و انقلاب‌های بزرگی را در طبّ ایجاد نمایند. از جمله محمّد زكریای رازی، عبّاس مجوسی اهوازی، شیخ الرّئیس ابوعلی سینا و اسماعیل جرجانی.

اگر بخواهیم مروری بر دستاوردهای تلاش‌های بی شائبة دانشمندان ایرانی و ثمرات آن در جهان پزشكی داشته باشیم، می‌توانیم بگوییم:

1. بیرون آوردن علم طبّ از صورت نظری و متحوّل ساختن این علم با ایجاد بستر مناسب برای عرضة طبّ عملی، گامی بسیار مثبت در راه توسعه و پیشبرد این دانش بوده است؛

2. ایجاد نظم و ترتیب در دانش طبّ پراكنده و بی سر و سامان یونانی و افزودن اطّلاعاتی جدید در زمینة پزشكی و تكمیل اطّلاعات قبلی آن؛

3. با نظر بر وظایف و طبایع شرح داده شده برای اعضای بدن، تأثیر دارو و درمان را با توجّه به طبیعت داروها و شرایط اقلیمی بیماران وارد علم پزشكی ساخته‌اند و توانستند تا قرن شانزدهم، هفدهم و نیمه‌های قرن هجدهم در علم پزشكی اروپا، تأثیرات حیرت انگیزی به جا بگذارند. حتّی عدة زیادی از پزشكان اروپایی (آلمان و اتریش) تحت تأثیر افكار و تحقیقات پزشكان اسلامی قرار گرفتند و آنان را آرابیست (Arabistes) می‌نامیدند كه تا اوایل قرن هفدهم میلادی در اروپا از حامیان زیادی برخوردار بودند و افكارشان مورد توجّه بوده است.

كار آنها تحقیق و بررسی عینی روی نتایج به دست آمده از پژوهش‌های پزشكان اسلامی و بسط و ترویج افكار آنها بوده است كه گروه بزرگی از پزشكان را تشكیل می‌داده اند. خود این پزشكان گروه‌های فكری و مكتب‌های علمی در اروپا ایجاد كردند كه از آن شمار می‌توان مكتب سالرن و پادوا در «ایتالیا» را نام برد كه تحت تأثیر و نفوذ مستقیم دانشمندان علم طبّ اسلامی بوده اند. ترجمه‌هایی از آثار دانشمندان اسلامی نیز نشان دهندة نفوذ همه جانبة آثار آنها بر نام آوران عرصة علم طبّ در دیار فرنگ است. برای مثال می‌توان از ترجمة كتاب «آبله و سرخك» رازی كه به زبان لاتین ترجمه شده و همچنین ترجمة «قانون» ابوعلی سینا یاد كرد كه هر یك حدود چهل تا پنجاه بار به زبان‌های زندة دنیا تجدید چاپ شده است.

علاوه بر آن ژراد دو كرمن فرانسوی از معروف‌ترین كسانی است كه به ترجمة «قانون» شیخ و «حاوی» و «منصوری» زكریای رازی و كتاب «تصریف» ابوالقاسم پرداخته است و از كسانی كه اطّلاعات طبّ اسلامی ایران را به اروپا برده‌اند و همچون گنجینه‌ای از آن مراقبت كرده‌اند، می‌توان از ژرد برد وریاك و آشوك ریموند نام برد.

* عصر تحوّل طبّ اسلامی ایران

این مهم از زمانی شروع می‌شود كه كتاب «ذخیرة خوارزمشاهی» توسط سیّد اسماعیل جرجانی (متوفی سال 531 ق.) تألیف می‌شود. این دانشمند والامقام ایرانی جنبش عظیمی در نشر متون پزشكی در تمدّن اسلامی آن زمان ایجاد كرد و كتاب خود را به زبان فارسی به رشتة تحریر درآورد.

كتاب «ذخیرة خوارزمشاهی» مشتمل بر ده جلد كتاب كوچك‌تر است، بدین شرح:

كتاب اوّل: در شناختن حدّ و حدود طبّ، هدف آن وگنجینة بدن انسان از مواد، خلط‌ها، مزاج‌ها، طبیعت بدن‌ها، عادت‌ها و شرح هر یك از اعضای بدن؛

كتاب دوم: در تشخیص بیماری از حالت‌های بدن انسان و انواع و درجه‌بندی بیماری‌ها و دلایل بروز آن و تشخیص و شناسایی نبض بیمار، تفسیر و شناسایی حال بیمار مبتنی بر موارد زائدی كه از تن بیرون یا خارج می‌شود، مانند عرق و ادرار؛

كتاب سوم: در حفظ تندرستی و چگونگی انجام این امر و شناخت نوشیدنی‌ها، خوراكی‌ها، میزان و چگونگی خواب و بیداری، حركت، سكون و بازشناسی انواع رایحه‌ها و عطردرمانی (Aromatherapy)، تدابیر و راه‌های به كارگیری روغن‌ها، مصرف مسْهِل و ملیّن و موادّ تهوّع‌آور، چگونگی انجام فصد و حجامت، فواید شادی و مضرّات غم و مسائل فرهنگی روانشناسی كه بسیار زیبا و دلنشین بیان شده است، تشخیص نشانه‌های بیماری و پرورش بچّه‌ها و نگهداری از پیران و مسافران از جمله مطالب بسیار شیوا، دقیق و مهمّی است كه از آن سخن به میان آمده است.

كتاب چهارم: در تشخیص مرض و بیماری و راه‌های آن، كه بسیار ظریف و مدبّرانه بیان شده است؛

كتاب پنجم: علل و علامت و عوارض تب و چگونگی معالجة آن؛

كتاب ششم: در معالجة بیماری‌ها از فرق سر تا نوك پا؛

كتاب هفتم: در معالجة ورم‌ها، آماس‌ها، زخم‌ها و چگونگی شكافتن و داغ كردن آنها (جرّاحی) و معالجه كردن عضوی كه سیاه شده و می‌میرد، چگونگی معالجة شكستگی و ضرب خوردگی؛

كتاب هشتم: در زمینة راه‌های حفظ بهداشت و آراستگی ظاهری؛

كتاب نهم: در زمینة چگونگی كاركرد و استفاده از زهرها و پادزهرهای مهم در پزشكی؛

كتاب دهم: در تعب‌هایی كه به شكل‌های گوناگون پدیدار می‌گردند.

بد نیست بدانیم كه سه كتاب دیگر خوارزمشاهی نیز به زبان فارسی نوشته شده است كه عبارتند از: «یادگار»، «اغراض الطّبیه و مباحث العلائیه» و «خف علایی» یا «خفی علایی».

از جمله كتاب‌هایی كه در چنین دورانی تألیف شد، می‌توان از كتاب «قانون» شیخ كه شامل پنج كتاب بدین ترتیب است، نام برد:

1. كلّیات كه شامل چهار فن و چهار شیوه است؛
2. ادویة مفرده (داروهایی گیاهی)؛
3. بیماری‌های اعضای بدن از سر تا نوك پا كه شامل بیست و دو تكنیك است؛
4. بیماری‌های تخصّصی كه به عضو خاصّی اختصاص ندارد؛
5. داروهای گیاهی مركّب كه در بردارندة مقالات است.

یكی از مؤلّفان بزرگ كتاب‌های طبّی در تمدّن اسلامی، سیّد اسماعیل طبیب بوده است. از دوران حملة مغول و خسارات فراوان وارده بر ایران زمین تا دوران قاجار هیچ كتاب و رسالة پزشكی دیگری نوشته نشده است. عنوان‌های سایر كتب كه در این عصر تألیف شده‌اند، عبارتند از:

كتاب «تحفة حكیم مؤمن» اثر محمّد مؤمن بن میرزا محمّد زمان تنكابنی، كتاب «مالا یسمع الطّبیب» تألیف یوسف بن اسماعیل خویی شافعی معروف به ابن الكبیر، «جامع المفردات الأدویه و الأغذیه» تألیف ابن ابیطار (ضیاءالدّین عبدالله بن احمد مالقی اندلسی) از مسلمانان اهل اسپانیا، «تذكرة شیخ داوود انطاكی» نوشتة شیخ داوود بن انطاكی ملقّب به بینا، كتاب «حاوی» رازی و اختیار «شرح جالینوس بر بقراط»، «قرا با دین موجز», حواشی بر قانون ابن‌سینا، «رساله در فصد»، كتاب «معالجات بقراطی»، «حاوی كبیر و صغیر: كتاب حاوی به زبان ساده» تألیف محمّد بن زكریای رازی، این كتاب همچنین به زبان لاتین «Continent» نیز ترجمه شده است و كتاب «كوناش فاخره»: از نوشته‌های محمّد بن زكریای رازی.

در ادامة معرّفی تاریخچة بزرگان و آثار طبّ سنّتی ایران زمین می‌توان از نام ایلاقی (شرف الزّمان) كه از شاگردان مشهور بوعلی سینا در طبّ بود، نام برد. كتب «طبّ ایلاقی»، «فصول ایلاقی» و «فصول ایلاقیّه» یا «ایلاقیّـة الفصول» در كتابخانه‌ها و فهرست‌ها دیده می‌شود و مورد اعتبار بوده است.

كتاب «كوناش فاخره» از نوشته‌های محمّد بن زكریای رازی بوده است كه در زمان خود برای طالبان علم طبّ و دانشجویان این رشته دارای ارزشی فراوان بوده است.

نام دیگری كه در دوران خلفای عبّاسی بر سر زبان‌ها بوده، «یوسف ساهر» معروف به «یوسف القس» است. وی به علّت داشتن نوعی بیماری به «یوسف ساهر بیدار» مشهور گشته است. نوشته‌های او شامل دو فصل مجزّا می‌شود: قسمت اوّل: بیست باب (فصل) در مورد اعضا و جوارح بدن انسان و قسمت دوم: حدود 6 فصل كه در مورد وظایف اعضای بدن به صورت نامرتب توضیح می‌دهد.

در تاریخ طبّ همچنین به كلمه ای برمی خوریم كه به معنای خاندان پزشكی است كه در پیشبرد اهداف دانشگاه جندی شاپور سهم بسزایی داشته‌اند كه به آنها «بختشیوع» می‌گفتند.

یكی از مورّخان بزرگ اروپایی در مورد خاندان پزشكی «بختشیوع» چنین می‌نویسد:
1. بختشیوع اوّل (بنیانگذار)؛
2. جرجیس طبیب (761 م.)؛
3. بختشیوع دوم (801 م.)؛
4. جبرائیل (828 م.)؛
5. جرجیس دوم؛
6. بختشیوع سوم (870 م.)؛
7. عبیدالله؛
8. یحیی یا یوحنّا؛
9. جبرائیل (1006 م.)؛
10. بختشیوع چهارم (945 م.).

جالینوس حكیم از پزشكان بزرگ و بی نظیر یونان است كه دنباله رو تحقیقات بقراط است و علم طبّ بسیار مدیون اوست. نوشته‌های او اغلب به زبان عربی ترجمه شده و مدّت‌ها به جهان پزشكی جسم و ذهن خدمت كرده است. در این زمان حكّام هندی و یونانی از خود آثار بسیار ارزشمندی به جای گذاشته‌اند، كه در جای خود از آن یاد خواهد شد. در این دوران می‌توان از آثاری چون: «كتاب النّبض الكبیر» ، «ستّـ[ عشر»، «كتاب النّفس» و «كتاب حیلـة البرء»... می‌توان نام برد كه هر یك از این كتب از طرف دانش پژوهان طبّ مورد استقبال و توجّه شایانی قرار گرفت و سال‌های سال منبع اطّلاعاتی برای این گروه بوده است.

كتاب دیگری كه در این زمینه مورد بررسی و توجّه قرار گرفته، كتاب «كامل الصّناعه» تألیف ابوالحسن مجوسی اهوازی است كه از پزشكان بزرگ و نامی مسلمان و حاذق و دانشمند بوده است.

وی در ساختن مراكز درمانی معروف در زمان عضدالدّوله دیلمی خدماتی انجام داده است و كتاب او «كامل الصّناعـة» مبتنی بر دو بخش مهم و عمده است: قسمت تئوری و قسمت پراكتیكال (عملی) كه دارای فصل‌ها و مقالات و بخش‌های كوچك‌تر است. قابل ذكر است كه این كتاب در حدود سال 1500م. ترجمه و در حدود سال 1525م. در «فرانسه» چاپ شد و بسیار مورد استفادة پزشكان در دانشكده‌های پزشكی آن زمان قرار گرفت. این كتاب در ایتالیا و فرانسه ترجمه شده است.

جالب توجّه است كه یك دورة كامل جرّاحی كه از زمان یونانیان شروع شده، در این كتاب به رشتة تحریر درآمده و بسیار مورد استفادة جرّاحان اروپا قرار گرفته است.

منابع و مراجع غنی در این مورد، كتب: «اهوازی كیست» و «ملكی چیست»، می‌باشند. همچنین «پندنامة اهوازی» كه در حدود سال 1326 در تهران چاپ شد. كتاب «تحفة حكیم مؤمن» نیز از كتب گرانمایه در زمینة طبّ قدیم كه حدود 300 سال است كه مورد تحقیق پزشكان علوم قدیم قرارگرفته و قرار دارد. این كتاب یكی از پرارزش ترین كتب طبّی در اسلام و ایران است كه در نوع خود كم نظیر، كامل، پویا و مفید است و به كلیّة علاقه‌مندان توصیه می‌شود، در صورت آشنایی با زبان عربی حتماً آن را مورد تحقیق و مطالعه قرار دهند. این كتاب ارزشمند در زمینة درمان بیماری‌ها با داروهای گیاهی با منشأ طبیعی و معدنی، حیوانی و غیره است.




نظرات() 

تاریخ آخرین ویرایش:- -


Cialis online
جمعه 16 آذر 1397 03:06 ق.ظ

Nicely put, Thanks a lot!
enter site 20 mg cialis cost acquistare cialis internet cialis great britain cialis 5 mg scheda tecnica cialis name brand cheap cialis generico interactions for cialis cuanto cuesta cialis yaho buy brand cialis cheap cialis y deporte
buy cialis online no prescription
پنجشنبه 15 آذر 1397 07:43 ق.ظ

Cheers, Loads of posts.

only now cialis for sale in us cialis 20 mg effectiveness cialis prices in england cialis uk 5 mg cialis coupon printable cialis generico cialis billig how to purchase cialis on line cialis for bph i recommend cialis generico
buy cialis with no prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:43 ب.ظ

Thank you! Quite a lot of data.

safe site to buy cialis online cialis kaufen cialis kaufen canadian drugs generic cialis buy online cialis 5mg generic cialis with dapoxetine cialis kaufen bankberweisung costo in farmacia cialis viagra or cialis cialis therapie
buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:13 ق.ظ

Nicely put, Many thanks!
generic cialis 20mg tablets rezeptfrei cialis apotheke cialis daily new zealand cialis in sconto buy cialis online legal we like it safe cheap cialis online cialis bulk cialis purchase once a day cialis buy cialis cheap 10 mg
Buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 02:18 ب.ظ

Whoa tons of great knowledge!
buy online cialis 5mg viagra or cialis cialis per paypa american pharmacy cialis overnight cialis tadalafil dose size of cialis cialis 5 mg scheda tecnica when will generic cialis be available can i take cialis and ecstasy low dose cialis blood pressure
Buy cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 02:51 ق.ظ

Nicely put. Thanks a lot!
cialis coupons cialis generico in farmacia weblink price cialis generic cialis pill online cialis prices in england brand cialis generic price cialis best prices for cialis 50mg tadalafilo the best site cialis tablets
buy tadalafil online
دوشنبه 12 آذر 1397 01:47 ب.ظ

Nicely spoken really! .
price cialis per pill prix cialis once a da cialis wir preise order a sample of cialis cialis online napol cialis 20mg prix en pharmacie wow cialis tadalafil 100mg safe site to buy cialis online safe site to buy cialis online buy generic cialis
Buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 02:33 ق.ظ

Incredible a good deal of wonderful tips.
where cheapest cialis price cialis best cialis 05 we choice free trial of cialis cialis billig cialis online tadalafil 20mg viagra or cialis canadian cialis cialis generika in deutschland kaufen
buy cialis germany
یکشنبه 11 آذر 1397 01:45 ب.ظ

Kudos. I like this.
cialis manufacturer coupon rx cialis para comprar acheter cialis kamagra cialis rezeptfrei comprar cialis navarr cialis cuantos mg hay cialis coupons printable bulk cialis cialis uk cialis generico lilly
Cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 02:19 ق.ظ

Incredible lots of amazing material!
rx cialis para comprar canadian drugs generic cialis order a sample of cialis costo in farmacia cialis cialis 20 mg cut in half price cialis wal mart pharmacy cialis 5 mg para diabeticos cialis en mexico precio cialis taglich cost of cialis cvs
buy cialis medication
شنبه 10 آذر 1397 01:49 ب.ظ

Seriously many of great information.
low cost cialis 20mg cialis purchasing generic low dose cialis online prescriptions cialis generic for cialis cialis arginine interactio cialis lilly tadalafi cialis tablets for sale cialis daily cialis coupons printable
Generic cialis
شنبه 10 آذر 1397 01:52 ق.ظ

Awesome forum posts. Many thanks.
online cialis cialis 20 mg acquistare cialis internet usa cialis online india cialis 100mg cost cialis pas cher paris we choice cialis pfizer india how do cialis pills work buy cialis online nz the best site cialis tablets
Cialis online
جمعه 9 آذر 1397 02:33 ب.ظ

You've made the point!
cialis y deporte cialis canada on line cialis manufacturer coupon usa cialis online cialis per paypa low cost cialis 20mg cialis rezeptfrei cialis prices cialis from canada cialis 10mg prix pharmaci
Cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 02:46 ق.ظ

Well expressed of course. !
cialis generique 5 mg cialis generisches kanada cialis australia org order generic cialis online safe dosage for cialis cialis preise schweiz acheter du cialis a geneve cialis e hiv cialis venta a domicilio non 5 mg cialis generici
Cialis generic
پنجشنبه 8 آذر 1397 03:26 ب.ظ

Terrific content. With thanks!
buy brand cialis cheap cialis cuantos mg hay online prescriptions cialis buying cialis overnight acquisto online cialis weblink price cialis cialis tablets for sale cialis tablets for sale cilas canada discount drugs cialis
Cialis prices
پنجشنبه 8 آذر 1397 03:21 ق.ظ

Nicely put. Cheers!
venta de cialis canada cialis 20 mg cialis canadian drugs cialis price in bangalore cialis official site cialis 5 mg effetti collateral prices on cialis 10 mg order a sample of cialis generic cialis cialis for bph
buy cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:49 ب.ظ

Awesome forum posts. Thanks a lot!
cialis from canada cialis patentablauf in deutschland we use it cialis online store cialis 30 day sample click here take cialis enter site natural cialis cialis farmacias guadalajara cialis lowest price cialis for daily use cialis cipla best buy
Online cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:50 ق.ظ

Nicely voiced genuinely! .
cialis ahumada cialis rezeptfrei sterreich cheap cialis wow cialis 20 viagra cialis levitra cialis 20mg preis cf prezzo cialis a buon mercato cialis uk next day cialis pas cher paris cialis daily new zealand
levitra generic
پنجشنبه 19 مهر 1397 04:59 ب.ظ

You actually said it very well.
levitra 10 mg prezzo levitra 10 mg prezzo levitra 20 mg bayer prezzo generic levitra levitra without a doctor prescription buy 10 mg levitra levitra 10 mg kopen generic levitra buy levitra online generic levitra
Online cialis
سه شنبه 10 مهر 1397 09:36 ق.ظ

Kudos! Fantastic stuff!
cialis generic availability we use it 50 mg cialis dose cialis kaufen bankberweisung the best choice cialis woman safe site to buy cialis online generic cialis at the pharmacy brand cialis nl cialis 10 doctissimo wow cialis tadalafil 100mg cialis sicuro in linea
buy cialis online
یکشنبه 8 مهر 1397 05:49 ق.ظ

Kudos. A lot of info!

click here to buy cialis we choice cialis pfizer india generic cialis at walmart cialis online napol cilas free generic cialis buy original cialis cheap cialis cialis lilly tadalafi cialis generico milano
buy cialis online without a prescription
شنبه 7 مهر 1397 04:29 ق.ظ

You actually stated this very well!
online cialis cialis 30 day sample how to buy cialis online usa cialis generico en mexico cialis arginine interactio cialis bula cialis online nederland generic cialis at the pharmacy cialis sans ordonnance cialis generico en mexico
viagravonline.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 08:53 ب.ظ

Thanks a lot. Ample data!

buy cialis cialis diario compra cialis super kamagra generic cialis with dapoxetine cialis 05 buy cialis generic low dose cialis does cialis cause gout cialis 30 day trial coupon non 5 mg cialis generici
viagravonline.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 05:54 ب.ظ

Whoa tons of fantastic information!
buy cialis online legal rezeptfrei cialis apotheke cialis with 2 days delivery cialis lilly tadalafi cialis en mexico precio cialis lilly tadalafi cialis 5 mg schweiz safe dosage for cialis cialis vs viagra free cialis
cialisvbuy.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:52 ق.ظ

You mentioned that superbly!
when can i take another cialis brand cialis nl cialis 30 day sample buy cialis online nz cialis 5 mg schweiz cialis for sale cialis baratos compran uk generic cialis review uk cialis rckenschmerzen acheter cialis meilleur pri
buycialisonla.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:43 ق.ظ

You said it perfectly..
where to buy viagra where can i buy a viagra how get viagra sildenafil price uk viagra online pharmacy viagra buy viagra order viagra uk where can i order viagra online viagra buy online where can i buy generic viagra online safely order viagra without prescription
Buy cialis online
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:56 ب.ظ

This is nicely said. !
acheter cialis meilleur pri cialis 5mg cilas how to buy cialis online usa india cialis 100mg cost generic low dose cialis cialis with 2 days delivery cialis uk cialis 5 mg buy deutschland cialis online
http://viabiovit.com/generic-viagra-walmart.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:09 ق.ظ

Factor very well used.!
buy viagra low cost how to buy real viagra viagra order online viagra online uk how do i order viagra online how to safely buy viagra online buy viagra cheap uk buy viagra tablets online buy viagra online india online pharmacy
Cialis online
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 05:54 ق.ظ

Excellent data. Thanks.
where do you buy cialis generic cialis prices on cialis 10 mg cialis online the best choice cialis woman cipla cialis online cialis generico postepay cialis 20 mg cut in half trusted tabled cialis softabs order generic cialis online
Online cialis
جمعه 7 اردیبهشت 1397 08:39 ب.ظ

Awesome material. Thanks.
cialis name brand cheap cialis rckenschmerzen cialis generico lilly overnight cialis tadalafil cialis 5 mg cialis 50 mg soft tab cialis efficacit cialis pas cher paris how much does a cialis cost cialis 5 mg schweiz
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




نمایش نظرات 1 تا 30